Frjókornaofnæmi

Frjókornaofnæmi:  Orsakir, einkenni og meðferð í ljósi rannsókna

Frjókornaofnæmi, oft nefnt heymæði (e. allergic rhinitis), er eitt algengasta ofnæmi í heiminum og hefur veruleg áhrif á lífsgæði á milljónir einstaklinga um allan heim. Ofnæmið stafar af ónæmisviðbrögðum líkamans við frjókornum frá trjám, grösum og illgresi, sem berast með vindinum,. Þegar einstaklingur með frjókornaofnæmi andar að sér frjókornum túlkar ónæmiskerfið þau sem hættuleg efni og virkjar bólgusvörun sem leiðir til einkennanna (Pawankar et al., 2020). Á síðustu áratugum hefur tíðni ofnæmissjúkdóma aukist, sérstaklega í iðnvæddum löndum. Talið er að breytingar á lífsstíl, umhverfisþættir og loftmengun spili þar hlutverk (Bousquet et al., 2020). Loftslagsbreytingar geta einnig haft áhrif á lengd og styrk frjókorna­tímabila, sem getur aukið álag á einstaklinga með frjókornaofnæmi.

Orsakir og lífeðlisfræði

Frjókorn eru smáar agnir sem plöntur nota til að fjölga sér, en hjá einstaklingum með ofnæmi getur þessi náttúrulega ferli valdið óæskilegum viðbrögðum. Þegar frjókorn berast í öndunarvegi ofnæmisþolans greinir ónæmiskerfið þau sem ógn og losar histamín og önnur bólguefni, sem leiðir til klassískra ofnæmiseinkenna eins og hnerringa, nefrennsli og augnertingar (D'Amato et al., 2007). Frjókornaofnæmi er IgE-miðlað ofnæmisviðbragð. Þegar ofnæmisvaldur (frjókorn) kemst í snertingu við slímhúð í nefi eða augum myndast sértæk IgE-mótefni sem bindast mastfrumum. Við endurtekna útsetningu losna bólgumiðlar, einkum histamín, sem valda einkennum eins og nefrennsli, hnerri og kláða (Small et al., 2018). Helstu frjókorn sem valda ofnæmi á Íslandi og í Norður-Evrópu eru frá birki, grösum og ýmsum illgresistegundum. Frjókorna­tímabilið er mismunandi eftir tegundum plantna; trjáfrjó byrjar gjarnan snemma vors, grasfrjó nær hámarki á sumrin og illgresi síðar um sumarið.

Einkenni og áhrif á lífsgæði

Einkenni frjókornaofnæmis eru oft árstíðabundin og tengjast algengi frjókorna í loftinu. Einkenni eru meðal annars hnerringar, kláði í augum, nefrennsli, þreyta og stundum astmi. Greining felst oft í sjúkrasögu, líkamsskoðun og ofnæmisprófum, þar sem húðpróf og blóðpróf eru algengustu rannsóknaraðferðirnar (Bousquet et al., 2008).

Algengustu einkenni frjókornaofnæmis eru:

• Nefrennsli og nefstífla
• Hnerri
• Kláði í nefi og augum
• Tárarennsli
• Þreyta

Frjókornaofnæmi getur haft veruleg áhrif á daglegt líf og lífsgæði einstaklinga, sérstaklega þegar einkenni eru alvarleg. Þeir sem þjást af ofnæmi upplifa oft svefntruflanir, minnkaða einbeitingu og aukna þreytu, sem getur haft áhrif á vinnu og skóla (D'Amato et al., 2007). Langvarandi einkenni geta haft áhrif á svefn, einbeitingu og starfsgetu. Rannsóknir sýna að ómeðhöndlað frjókornaofnæmi getur haft veruleg áhrif á lífsgæðin og frammistöðu í skóla- og vinnu (Small et al., 2018). "Betri er heilsa en gull," sem minnir á mikilvægi þess að halda heilsu þrátt fyrir árstíðabundin vandamál. Í sumum tilvikum getur frjókornaofnæmi tengst astma eða gert astmaeinkenni verri. (Bousquet et al., 2020).

Greining

Greining byggist á sjúkrasögu og einkennamynstri, sérstaklega tengslum einkenna við árstíðir. Húðpróf (prick-próf) og blóðrannsóknir sem mæla sértæk IgE-mótefni eru notaðar til að staðfesta greiningu og greina hvaða frjókorn valda ofnæminu (Pawankar et al., 2020).

Meðferð og forvarnir

Meðferð við frjókornaofnæmi felur oft í sér lyfjameðferð, s.s. antihistamín, sterar og stundum ónæmismeðferð (immunotherapy). Áhersla er einnig lögð á forvarnir, t.d. að forðast útiveru á frjókornatímabilum og nota loftsíu. Nýlegar rannsóknir sýna fram á að sambland lyfjameðferðar og lífsstílsbreytinga getur bætt lífsgæði verulega (Bousquet et al., 2008). Meðferð frjókornaofnæmis miðar að því að draga úr einkennum og bæta lífsgæði. Algengustu meðferðarúrræði eru:

Andhistamín

Andhistamín hindra áhrif histamíns og draga úr kláða, hnerri og nefrennsli. Nýrri kynslóð andhistamína veldur síður syfju en eldri lyf (Small et al., 2018).

Barksterar í nefúða

Nefúðar með barksterum eru taldir áhrifaríkasta meðferðin við miðlungs til alvarlegu frjókornaofnæmi. Þeir draga úr bólgu í slímhúð nefs og minnka einkenni verulega (Bousquet et al., 2020).

Ofnæmisbólusetning (ónæmismeðferð)

Ofnæmisbólusetning felst í reglulegri gjöf ofnæmisvaka í litlum skömmtum til að þjálfa ónæmiskerfið og minnka viðbrögð við ofnæmisvöldum. Slík meðferð getur haft langtímaáhrif og dregið úr líkum á þróun astma (Pawankar et al., 2020).

Lífsstílsráðleggingar;

• Fylgjast með frjókornaspám
• Halda gluggum lokuðum á hámarksfrjódegi
• Þvo hár og skipta um föt eftir útiveru
• Nota loftsíur þar sem við á

Frjókornaofnæmi og loftslagsbreytingar

Íslenskir vísindamenn hafa rannsakað frjókornaofnæmi og áhrif þess á samfélagið, og niðurstöður benda til aukins algengis á síðustu árum, mögulega vegna loftslagsbreytinga (D'Amato et al., 2007). Framtíðarrannsóknir beinast að þróun betri lyfja og meðferðarúrræða, sem og aukinni fræðslu til almennings um forvarnir og einkenni. Rannsóknir benda til þess að hlýnandi loftslag geti lengt frjókorna­tímabil og aukið styrk frjókorna í andrúmslofti (Bousquet et al., 2020). Þetta getur leitt til meiri og langvinnari einkenna hjá ofnæmissjúklingum. Því er frjókornaofnæmi ekki aðeins einstaklingsbundið heilsufarsvandamál heldur einnig tengt stærri umhverfisbreytingum.

Niðurlag

Frjókornaofnæmi er flókið og fjölbreytt vandamál sem krefst heildstæðrar nálgunar í greiningu og meðferð. Með aukinni þekkingu og nýjum meðferðarúrræðum er hægt að bæta lífsgæði þeirra sem þjást af ofnæmi og draga úr áhrifum þess á samfélagið. Frjókornaofnæmi er algengur og oft vanmetinn sjúkdómur sem getur haft veruleg áhrif á lífsgæði. Með réttri greiningu, markvissri lyfjameðferð og fræðslu má þó draga verulega úr einkennum og bæta daglegt líf. Auk þess er mikilvægt að huga að áhrifum loftslagsbreytinga og umhverfisþátta á þróun og útbreiðslu ofnæmissjúkdóma í framtíðinni. Hægt er að leita að upplýsingum víða um frjókornaofnæmi, á Vísindavefnum er grein um frjókornaofnæmi.

Eylíf heilsuvörurnar

Við hjá Eylíf, trúum því að með góðum venjum og hreyfingu getir hver og einn bætt heilsu sína. Þess vegna höfum við lagt okkur fram við að bjóða upp á góð og hrein íslensk hráefni, til að styðja þá sem kjósa heilbrigðan lífsstíl með heilnæmum fæðubótarefnum. Við höfum lagt okkur fram við að setja saman öflug íslensk hráefni í heilsuvörurnar okkar til að stuðla að betri heilsu og efla næringarbúskapinn. Við vöndum til verka og sækjum í sjálfbærar auðlindir úr sjó og landi. Notum hreina íslenska náttúruafurð, náttúruleg og hrein hráefni sem eru ekkierfðabreytt og stuðla að heilbrigðri sál í hraustum líkama. Þannig erum við öll færari að takast á við verkefnin í dagsins önn. Vörurnar okkar er hægt að skoða hér Við leitum í íslenska náttúru og bjóðum upp á Stronger LIVER  og Happier GUTS sem innihalda uppbyggjand næringarefni frá sjálfbærum auðlindum til sjávar og sveita. Innihaldsefnin eru kítósan sem bindur fituefni í meltingavegi, ætihvönn sem hefur verið notuð frá örófi alda við meltingatruflunum, kísil og kalkþörunga úr hafinu sem innihalda 74 stein- og snefilefni frá náttúrunnar hendi og við styrkjum blönduna með C vítamíni, kólín og mjólkurþistli sem eru þekkt fyrir að hafa góð áhrif á meltinguna og starfsemi lifrar. Happier GUTS frá Eylíf inniheldur gæðablöndu af meltingarensýmum sem vinnur vel með öðrum innihaldsefnum sem varan inniheldur. Innihaldsefnin í Happier GUTS eru td. Kítósan frá Siglufirði, GeoSilica kísillinn, kalkþörungar frá Bíldudal og fjallagrös sem eru handtínd víða um land, á samt viðbættum meltingarensímum og vítamínum. Hér er hægt að lesa nokkrar reynslusögur af öllum Eylíf vörunum.

Heimildaskrá

Bousquet, J., Khaltaev, N., Cruz, A. A., Denburg, J., Fokkens, W. J., Togias, A., ... & Zuberbier, T. (2008). Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA) 2008 update. Allergy, 63(Suppl. 86), 8-160. D'Amato, G., Cecchi, L., D'Amato, M., & Liccardi, G. (2007). Urban air pollution and climate change as environmental risk factors of respiratory allergy: An update. Journal of Investigational Allergology & Clinical Immunology, 17(2), 81-89. Bousquet, J., Anto, J. M., Bachert, C., Baiardini, I., Bosnic-Anticevich, S., Canonica, G. W., … & Wickman, M. (2020). Allergic rhinitis. Nature Reviews Disease Primers, 6(1), 95. https://doi.org/10.1038/s41572-020-00227-0 Pawankar, R., Canonica, G. W., Holgate, S. T., Lockey, R. F., & Blaiss, M. (Eds.). (2020). WAO white book on allergy. World Allergy Organization. Small, P., Keith, P. K., & Kim, H. (2018). Allergic rhinitis. Allergy, Asthma & Clinical Immunology, 14(Suppl 2), 51. https://doi.org/10.1186/s13223-018-0280-7